به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ کافی است در شبکه‌های اجتماعی چند دقیقه درباره خستگی، ریزش مو، بی‌خوابی یا ضعف جسمانی جست‌وجو کنیم تا با انبوهی از توصیه‌ها درباره مصرف انواع ویتامین‌ها و مکمل‌ها روبه‌رو شویم. برخی کاربران از تجربه شخصی خود می‌گویند، بعضی صفحات محصولات خاصی را تبلیغ می‌کنند و گروهی نیز برای مشکلات مختلف، نسخه‌هایی آماده ارائه می‌دهند؛ نسخه‌هایی که گاهی بدون توجه به سن، وضعیت جسمانی، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی افراد توصیه می‌شوند.

در چنین فضایی، مصرف مکمل‌ها ممکن است به‌تدریج از یک اقدام هدفمند برای جبران کمبودهای تغذیه‌ای، به عادتی روزمره تبدیل شود؛ عادتی که در آن افراد تصور می‌کنند مصرف بیشتر و متنوع‌تر ویتامین‌ها، الزاماً به معنای سلامت بیشتر است.

این در حالی است که مکمل‌ها نیز مانند سایر فرآورده‌های سلامت، باید متناسب با نیاز و شرایط هر فرد مصرف شوند و استفاده خودسرانه از آن‌ها می‌تواند پیامدهایی برای سلامت داشته باشد.

وقتی تجربه شخصی به نسخه عمومی تبدیل می‌شود

یکی از دلایل گسترش مصرف خودسرانه مکمل‌ها، اعتماد به تجربه‌های شخصی منتشرشده در فضای مجازی است. فردی از بهبود وضعیت موهای خود پس از مصرف یک مکمل می‌گوید، دیگری از تأثیر یک ویتامین بر خواب و آرامش صحبت می‌کند و کاربری دیگر، محصولی را برای افزایش انرژی پیشنهاد می‌دهد.

مشکل از جایی آغاز می‌شود که تجربه یک فرد، به توصیه‌ای عمومی برای همه تبدیل می‌شود. درحالی‌که علائمی مانند خستگی، ریزش مو، گرفتگی عضلات یا اختلال خواب می‌توانند دلایل متفاوتی داشته باشند و لزوماً ناشی از کمبود یک ویتامین یا ماده معدنی نیستند.

برای مثال، خستگی مداوم ممکن است به اختلال خواب، مشکلات جسمی، فشارهای روانی یا عوامل دیگری ارتباط داشته باشد. بنابراین، انتخاب مکمل صرفاً بر اساس یک نشانه یا توصیه اینترنتی، ممکن است نه‌تنها مشکل اصلی را برطرف نکند، بلکه تشخیص و رسیدگی به علت واقعی آن را نیز به تأخیر بیندازد.

مکمل بیشتر، سلامت بیشتر نیست

برخی افراد تصور می‌کنند چون ویتامین‌ها و مواد معدنی برای بدن ضروری هستند، مصرف مقدار بیشتری از آن‌ها نیز می‌تواند مفیدتر باشد. این تصور درباره همه مکمل‌ها درست نیست.

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت در مهرماه ۱۴۰۵ نسبت به مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت مکمل‌هایی مانند منیزیم و ویتامین‌ها هشدار داده است. به گفته او، مصرف مکمل باید متناسب با نیاز بدن و شرایط هر فرد باشد و استفاده بی‌رویه از برخی ویتامین‌ها می‌تواند خطر مسمومیت و عوارض ناشی از دریافت بیش از اندازه را به همراه داشته باشد.

برای نمونه، مصرف طولانی‌مدت منیزیم بدون نیاز و ارزیابی شرایط فرد ممکن است بر تعادل جذب برخی مواد معدنی اثر بگذارد. همچنین برخی ویتامین‌ها در بدن تجمع پیدا می‌کنند و دریافت بیش از حد آن‌ها می‌تواند به بروز عوارض منجر شود.

بنابراین، مصرف مکمل بیشتر یا ترکیب چند محصول مختلف، لزوماً به معنای تقویت بدن نیست و حتی ممکن است نتیجه‌ای برخلاف انتظار داشته باشد.

تداخل مکمل‌ها با داروها؛ خطری که کمتر دیده می‌شود

یکی دیگر از موضوعات مهم در مصرف خودسرانه مکمل‌ها، احتمال تداخل آن‌ها با داروهاست. برخی افراد بدون اطلاع از ترکیبات مکمل یا شرایط جسمانی خود، چند محصول را هم‌زمان مصرف می‌کنند؛ درحالی‌که بعضی مکمل‌ها می‌توانند بر اثر داروها یا وضعیت سلامت فرد تأثیر بگذارند.

برای مثال، سازمان غذا و دارو درباره احتمال تداخل برخی مکمل‌ها با داروهایی مانند وارفارین هشدار داده است. همچنین افراد مبتلا به بیماری‌های کلیوی و کبدی، مادران باردار و شیرده، کودکان و سالمندان ممکن است به مراقبت و ارزیابی دقیق‌تری پیش از مصرف مکمل نیاز داشته باشند.

از همین رو، حتی اگر یک مکمل برای فردی مفید بوده باشد، نمی‌توان نتیجه گرفت که مصرف آن برای سایر اعضای خانواده نیز مناسب است. شرایط جسمانی، داروهای مصرفی و میزان دریافت مواد مغذی از طریق رژیم غذایی، در تصمیم‌گیری درباره مصرف مکمل اهمیت دارند.

تبلیغات فضای مجازی؛ مرز آموزش و فروش کجاست؟

بازار مکمل‌ها و محصولات مرتبط با سلامت، در سال‌های اخیر با تبلیغات گسترده‌ای در فضای مجازی روبه‌رو بوده است. در برخی صفحات، محصولات با وعده‌هایی مانند تقویت سیستم ایمنی، کاهش وزن، افزایش انرژی، بهبود خواب یا جلوگیری از ریزش مو معرفی می‌شوند.

در چنین شرایطی، تشخیص محتوای آموزشی از تبلیغ تجاری برای مخاطب همیشه آسان نیست. ممکن است توصیه‌ای با ظاهر علمی و در قالب تجربه شخصی یا معرفی تخصصی منتشر شود، اما هدف اصلی آن فروش یک محصول باشد.

سازمان غذا و دارو نیز درباره خرید مکمل‌ها و فرآورده‌های طبیعی از صفحات شبکه‌های اجتماعی هشدار داده و بر ضرورت تهیه این محصولات از مسیرهای رسمی و داروخانه‌های مجاز تأکید کرده است. عرضه محصولات سلامت‌محور خارج از زنجیره رسمی می‌تواند احتمال مواجهه با فرآورده‌های غیرمجاز، تقلبی یا دارای ترکیبات نامشخص را افزایش دهد.

در نتیجه، تعداد دنبال‌کنندگان یک صفحه، رضایت کاربران از یک محصول یا تکرار یک توصیه در فضای مجازی، به‌تنهایی معیار قابل اعتمادی برای تشخیص ایمنی و اثربخشی مکمل نیست.

خانواده‌ها چگونه آگاهانه مکمل مصرف کنند؟

پیشگیری از مصرف خودسرانه مکمل‌ها، بیش از هر چیز به افزایش سواد سلامت در خانواده نیاز دارد. اعضای خانواده باید بدانند که مکمل‌ها جایگزین تغذیه متعادل، تشخیص پزشکی یا درمان بیماری نیستند و مصرف آن‌ها باید با توجه به نیاز واقعی بدن انجام شود.

برای کاهش خطرات احتمالی، رعایت چند نکته ضروری است:

• توصیه‌های فضای مجازی را نسخه درمانی تلقی نکنیم: تجربه شخصی افراد یا تبلیغات اینترنتی نمی‌تواند جایگزین ارزیابی تخصصی شود.

• پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنیم: به‌ویژه اگر داروی دیگری مصرف می‌کنیم یا بیماری زمینه‌ای داریم.

• از مصرف هم‌زمان چند مکمل بدون بررسی خودداری کنیم: ترکیبات بعضی محصولات ممکن است مشابه باشد و دریافت مجموع آن‌ها از حد نیاز فراتر برود.

• مکمل را از داروخانه مجاز تهیه کنیم: اصالت و مجازبودن فرآورده از نکات مهم در انتخاب محصول است.

• مکمل را جایگزین درمان نکنیم: قطع دارو یا به‌تعویق‌انداختن مراجعه پزشکی به امید اثرگذاری یک مکمل می‌تواند خطرناک باشد.

• برای کودکان و مادران باردار و شیرده خودسرانه تصمیم نگیریم: نیازهای تغذیه‌ای و شرایط این گروه‌ها با سایر افراد متفاوت است.

سلامت خانواده با مصرف بیشتر مکمل تأمین نمی‌شود

گسترش توصیه‌های غیرتخصصی در فضای مجازی، ضرورت توجه به سواد سلامت خانواده‌ها را بیش از گذشته نشان می‌دهد. در شرایطی که تبلیغات و تجربه‌های شخصی می‌توانند بر تصمیم‌های روزمره افراد اثر بگذارند، تشخیص توصیه علمی از محتوای تجاری اهمیت زیادی دارد.

مکمل‌ها در صورت وجود نیاز و مصرف صحیح می‌توانند بخشی از مراقبت‌های سلامت باشند؛ اما مصرف بی‌دلیل، طولانی‌مدت یا هم‌زمان چند محصول، تضمینی برای سلامت بیشتر نیست. آنچه خانواده‌ها به آن نیاز دارند، نه انباشت مکمل‌ها در قفسه داروها، بلکه آگاهی از نیازهای واقعی بدن، تغذیه متعادل و دریافت مشاوره از متخصصان است.